Penjagaan Warga Emas di Rumah: Panduan Lengkap 2026

Kenapa Jaga di Rumah?

Penjagaan warga emas di rumah bermaksud menyediakan bantuan harian dan pemantauan kesihatan untuk orang tua anda di kediaman sendiri. Ia merangkumi penjagaan asas seperti membantu mandi dan makan, sehinggalah penjagaan perubatan seperti pengurusan ubat dan catheter. Keluarga di Malaysia semakin memilih pendekatan ini kerana kos lebih rendah berbanding pusat jagaan, kawalan lebih tinggi terhadap kualiti penjagaan, dan keselesaan warga emas yang terjaga.

Persekitaran rumah mengurangkan tekanan kognitif. Warga emas yang tinggal di tempat biasa mengenali susun atur bilik dan rutin harian mereka sendiri. Bagi pesakit demensia, perpindahan ke persekitaran baharu boleh mempercepatkan kekeliruan dan agitasi. Rumah sendiri mengekalkan rasa kebiasaan yang menyokong kestabilan emosi.

Penjagaan di rumah bermula serendah RM800 sebulan untuk bantuan part-time. Bandingkan dengan pusat jagaan swasta yang mengenakan RM2,000 hingga RM6,000 sebulan. Walaupun kos full-time caregiver profesional boleh mencecah RM5,000, keluarga masih mempunyai pilihan untuk menggabungkan penjagaan sendiri dengan bantuan profesional bagi mengurangkan jumlah keseluruhan.

Di rumah, anda memilih siapa yang menjaga, apa yang dimakan, dan bila waktu ubat diambil. Tiada jadual institusi yang perlu diikuti. Anda menentukan keutamaan mengikut keperluan spesifik orang tua anda.

Jenis Penjagaan Warga Emas di Rumah

Tidak semua warga emas memerlukan tahap penjagaan yang sama. Seorang yang masih aktif hanya memerlukan teman dan bantuan ringan. Seorang yang terbaring selepas strok memerlukan penjagaan perubatan rapi. Berikut ialah empat jenis penjagaan utama yang boleh disediakan di rumah.

Bantuan Aktiviti Harian (ADL)

ADL merujuk kepada Activities of Daily Living, iaitu aktiviti asas yang diperlukan untuk menjalani kehidupan seharian. Lima ADL utama ialah mandi, berpakaian, makan, ke tandas, dan mobiliti (bergerak dari katil ke kerusi, berjalan dalam rumah, naik tangga).

Warga emas yang mula mengalami kesukaran dalam satu atau dua ADL biasanya belum memerlukan caregiver profesional. Ahli keluarga atau pembantu rumah sudah memadai. Contohnya, seorang ibu yang masih boleh makan sendiri tetapi memerlukan bantuan untuk masuk dan keluar dari bilik mandi.

Apabila tiga atau lebih ADL terjejas, beban penjagaan meningkat dengan ketara. Pada tahap ini, bantuan profesional patut dipertimbangkan kerana seorang ahli keluarga sahaja sukar menguruskan semua keperluan tanpa keletihan.

Tanda warga emas memerlukan bantuan ADL:

• Pakaian sering dipakai terbalik atau tidak sesuai cuaca
• Kebersihan diri merosot, bau badan ketara
• Berat badan menurun kerana kesukaran makan
• Lebam atau calar kerap muncul akibat masalah keseimbangan
• Kerap tidak sempat ke tandas

Penjagaan Kesihatan dan Nursing

Penjagaan kesihatan di rumah merangkumi tugas perubatan yang melebihi skop ADL biasa. Ini termasuk pengurusan ubat mengikut jadual, pemantauan tekanan darah dan paras gula darah, penjagaan luka, pengurusan catheter, dan tube feeding.

Pengurusan ubat mungkin kedengaran mudah, tetapi ramai warga emas mengambil 5 hingga 10 jenis ubat sehari dengan waktu dan dos yang berbeza. Silap dos atau terlepas ubat boleh menyebabkan kemasukan hospital. Caregiver yang terlatih menggunakan kotak ubat berlabel waktu dan menyimpan rekod setiap pengambilan.

Bila perlukan jururawat di rumah:

• Pesakit kronik yang memerlukan pemantauan vital signs secara berkala
• Pesakit post-surgery yang memerlukan penjagaan luka dan dressing
• Warga emas dengan catheter atau tube feeding
• Pesakit yang memerlukan suntikan ubat berkala
• Palliative care untuk pesakit terminal

Kos nursing care di rumah bermula dari RM36 sejam melalui platform seperti Homage Malaysia. Kebanyakan keluarga tidak mengupah jururawat sepenuh masa. Pendekatan biasa ialah jururawat datang 2 hingga 4 jam sehari untuk prosedur spesifik, sementara caregiver atau ahli keluarga meneruskan penjagaan rutin.

Home Therapy (Physiotherapy dan Occupational Therapy)

Physiotherapy di rumah membantu warga emas mengekalkan atau memulihkan keupayaan bergerak. Selepas strok, patah tulang, atau pembedahan sendi, sesi therapy di rumah mengelakkan kesusahan membawa warga emas ke klinik.

Skop physiotherapy di rumah:

• Senaman pengukuhan otot untuk mencegah atrofi
• Latihan keseimbangan untuk mengurangkan risiko jatuh
• Latihan berjalan semula selepas strok atau pembedahan
• Senaman pernafasan untuk pesakit paru-paru
• Urutan terapeutik untuk mengurangkan kesakitan sendi

Occupational therapy pula melatih warga emas melakukan tugas harian secara berdikari. Contohnya, cara memakai baju menggunakan satu tangan selepas strok, cara menggunakan alat bantu makan, atau cara berpindah dari katil ke wheelchair dengan selamat.

Kos home therapy bermula dari RM170 sejam. Sesi biasa berlangsung 45 minit hingga 1 jam, dengan kekerapan 2 hingga 3 kali seminggu bergantung kepada pelan pemulihan.

Respite Care: Rehat untuk Penjaga Utama

Respite care ialah perkhidmatan di mana penjaga sementara mengambil alih tugas penjagaan supaya penjaga utama boleh berehat. Rehat ini bukan kemewahan, tetapi keperluan sebenar.

Caregiver burnout berlaku apabila penjaga tidak formal, biasanya anak atau pasangan, menjaga warga emas tanpa rehat yang mencukupi. Tanda burnout termasuk keletihan berterusan, kerengsaan, dan masalah tidur. Penjaga juga mula menarik diri daripada aktiviti sosial serta berasa bersalah apabila tidak bersama warga emas.

Kajian oleh National Alliance for Caregiving menunjukkan 40% penjaga tidak formal melaporkan tekanan emosi tahap tinggi. Di Malaysia, budaya menganggap menjaga ibu bapa sebagai tanggungjawab mutlak sering menyebabkan penjaga tidak meminta bantuan sehingga keadaan menjadi teruk.

Pilihan respite care di Malaysia:

• Part-time caregiver datang 4 hingga 6 jam sehari (RM800 hingga RM1,500 sebulan)
• Caregiver hujung minggu untuk memberi rehat pada hari cuti
• Day care centre: hantar warga emas pada waktu siang, ambil pada waktu petang
• Program Khidmat Bantu di Rumah oleh JKM untuk keluarga B40

Hanya 4 jam rehat seminggu sudah membantu penjaga utama mengisi semula tenaga.

Sediakan Rumah untuk Penjagaan Warga Emas

Sebelum memulakan penjagaan di rumah, persekitaran kediaman perlu dinilai dan diubah suai mengikut keperluan keselamatan warga emas. Jatuh merupakan punca utama kecederaan dalam kalangan warga emas. Menurut KKM, 1 daripada 3 warga emas berumur 65 tahun ke atas mengalami kejadian jatuh setiap tahun.

Home Hazard Assessment: Apa Perlu Diperiksa

Home hazard assessment ialah pemeriksaan sistematik terhadap setiap ruang dalam rumah untuk mengenal pasti risiko jatuh dan kecederaan. Anda boleh melakukan sendiri atau meminta occupational therapist melakukannya.

Senarai semak mengikut ruang:

Lantai dan laluan:

• Keluarkan karpet nipis yang mudah tergelincir, atau lekatkan pad anti-slip di bawahnya
• Pastikan tiada wayar elektrik melintasi laluan jalan
• Elakkan lantai basah. Gunakan penyerap air di pintu bilik mandi
• Susun perabot supaya laluan berjalan sekurang-kurangnya 90 cm lebar

Tangga:

• Pasang handrail di kedua-dua belah (bukan satu sahaja)
• Lekatkan jalur anti-slip pada setiap anak tangga
• Pastikan pencahayaan mencukupi dari bawah hingga atas
• Jika boleh, pindahkan bilik tidur warga emas ke tingkat bawah

Pencahayaan:

• Pasang lampu malam di bilik tidur, lorong, dan bilik mandi
• Gunakan suis lampu yang mudah dicapai (suis cahaya malam auto-sensor paling sesuai)
• Pastikan tiada kawasan gelap di laluan biasa warga emas

Akses:

• Pintu bilik mandi dan bilik tidur sekurang-kurangnya 80 cm lebar untuk akses wheelchair
• Semua barangan harian (ubat, air minum, telefon) dalam jangkauan tangan

Peralatan Asas yang Diperlukan

Peralatan yang betul mengurangkan risiko kecederaan dan memudahkan tugas penjagaan harian. Berikut ialah senarai mengikut ruang.

Bilik mandi (risiko jatuh paling tinggi):

Peralatan	Fungsi	Anggaran Harga
Grab bar (pegangan tangan)	Pegangan semasa berdiri/duduk	RM50–RM200
Bangku mandi	Duduk semasa mandi	RM80–RM300
Toilet seat riser	Naikkan ketinggian tandas	RM100–RM350
Alas anti-slip	Cegah gelincir di lantai basah	RM20–RM60
Shower chair dengan sandaran	Sokongan penuh semasa mandi	RM150–RM500

Bilik tidur:

Peralatan	Fungsi	Anggaran Harga
Katil laras (hospital bed)	Laraskan ketinggian dan sudut	RM1,500–RM5,000
Pagar katil (bed rail)	Cegah jatuh semasa tidur	RM100–RM400
Tilam kalis air	Lindungi tilam daripada tumpahan	RM80–RM300
Tilam anti-dekubitus	Cegah luka tekanan (bedsore)	RM300–RM1,500
Overbed table	Meja makan/aktiviti di atas katil	RM150–RM400

Mobiliti:

Peralatan	Fungsi	Anggaran Harga
Tongkat (walking stick)	Sokongan ringan	RM30–RM150
Walker (kerangka berjalan)	Sokongan sederhana	RM100–RM500
Wheelchair (kerusi roda)	Mobiliti penuh	RM300–RM3,000
Rollator (walker beroda)	Sokongan dengan mobiliti lebih mudah	RM200–RM800

Panduan lengkap memilih peralatan mobiliti terdapat di halaman panduan peralatan mobiliti warga emas.

Ubah Suai Rumah

Sebahagian rumah memerlukan pengubahsuaian fizikal untuk menjadi mesra warga emas. Kos bergantung kepada skala kerja.

Ramp wheelchair: Sekiranya rumah anda mempunyai anak tangga di pintu masuk, ramp wheelchair diperlukan. Kecerunan yang selamat ialah nisbah 1:12, bermaksud setiap 1 inci ketinggian memerlukan 12 inci panjang ramp. Ramp aluminium mudah alih berharga sekitar RM300 hingga RM1,500. Ramp konkrit kekal bermula dari RM2,000.

Handrail: Pasang handrail di sepanjang lorong utama, bukan hanya di tangga. Ketinggian ideal ialah 85 cm hingga 95 cm dari lantai. Kos pemasangan RM50 hingga RM200 setiap unit.

Bilik mandi mesra warga emas: Pengubahsuaian bilik mandi selalunya paling mahal, tetapi hasilnya paling ketara. Pertimbangkan menukar tab mandi kepada walk-in shower dengan kerusi tetap, memasang pintu gelongsor (bukannya pintu tolak yang menyukarkan wheelchair), dan merendahkan ambang pintu ke paras lantai. Kos keseluruhan pengubahsuaian bilik mandi antara RM3,000 hingga RM10,000.

JKM menyediakan bantuan peralatan percuma untuk keluarga B40 yang menjaga warga emas di rumah. Hubungi pejabat JKM daerah anda untuk mengetahui kelayakan.

Rutin Harian Penjagaan Warga Emas

Rutin yang konsisten memberikan struktur kepada hari warga emas. Ini mengurangkan kekeliruan, terutamanya bagi pesakit demensia, dan memastikan semua keperluan asas dipenuhi.

Berikut ialah contoh jadual harian yang boleh disesuaikan mengikut keadaan orang tua anda:

Waktu	Aktiviti	Catatan
7:00 pagi	Bangun, ke tandas, basuh muka, gosok gigi	Bantu mengikut tahap keupayaan
7:30 pagi	Ubat pagi (sebelum makan)	Rekodkan dalam log ubat
8:00 pagi	Sarapan pagi	Diet mengikut arahan doktor
9:00 pagi	Mandi dan berpakaian	Pastikan suhu air sesuai
9:30 pagi	Senaman ringan / physiotherapy	15–30 minit, ikut pelan pemulihan
10:30 pagi	Aktiviti rangsangan kognitif	Baca surat khabar, teka silang kata, perbualan
12:00 tengah hari	Ubat tengah hari (jika ada) + makan tengah hari	Pastikan pengambilan air mencukupi
1:00 petang	Rehat / tidur tengah hari	30–60 minit sudah memadai
2:30 petang	Aktiviti sosial	Lawatan keluarga, panggilan video, jiran
3:30 petang	Snek petang + air	Buah-buahan, biskut wholemeal
4:30 petang	Senaman petang / jalan-jalan ringan	10–15 minit, dalam rumah atau taman
6:00 petang	Ubat petang + makan malam	Elakkan makan terlalu lewat
7:30 malam	Aktiviti santai	Tonton TV, dengar radio, berbual
9:00 malam	Ubat malam + persediaan tidur	Basuh muka, gosok gigi, tukar pakaian tidur
9:30 malam	Tidur	Pastikan lampu malam menyala

Tiga perkara penting tentang rutin.

Pertama, ubat perlu diambil pada waktu yang sama setiap hari. Gunakan kotak ubat berlabel hari dan waktu. Ambil gambar jadual ubat dan tampalkan di peti sejuk supaya semua penjaga boleh merujuk.

Kedua, jangan abaikan aktiviti sosial. Warga emas yang terpencil secara sosial mempunyai risiko lebih tinggi mengalami kemurungan dan kemerosotan kognitif. Walaupun hanya 30 minit perbualan bermakna setiap hari sudah memberi perbezaan.

Ketiga, senaman bukan pilihan. Ia keperluan. Walaupun hanya berjalan perlahan dalam rumah selama 10 minit sehari, ia mengekalkan kekuatan otot dan keseimbangan. Warga emas yang tidak bergerak langsung selama seminggu boleh kehilangan sehingga 5% kekuatan otot.

Siapa yang Boleh Jaga?

Empat pilihan utama tersedia untuk keluarga di Malaysia.

Ahli keluarga. Pilihan paling biasa dan paling murah. Tiada kos upah, hanya kos peralatan dan perubatan. Anda mengenali orang tua anda lebih daripada sesiapa. Sebaliknya, beban fizikal boleh menjejaskan kesihatan anda sendiri, terutamanya jika anda juga bekerja. Kajian menunjukkan penjaga tidak formal di Malaysia purata menghabiskan 37 jam seminggu untuk tugas penjagaan.

Pembantu rumah. Gaji antara RM1,500 hingga RM3,500 sebulan. Menguruskan ADL, memasak, dan kebersihan rumah. Sesuai untuk warga emas yang masih aktif dan hanya memerlukan bantuan harian asas. Tidak terlatih untuk tugas perubatan. Panduan lengkap memilih pembantu rumah terdapat di halaman pembantu rumah jaga warga emas.

Part-time caregiver. Kos antara RM800 hingga RM1,500 sebulan untuk 4 hingga 6 jam sehari. Pilihan yang baik sekiranya anda menjaga orang tua sendiri dan memerlukan bantuan pada waktu tertentu sahaja. Juga berfungsi sebagai respite care supaya anda boleh berehat atau menguruskan kerja.

Jururawat di rumah. Dari RM36 sejam. Diperlukan apabila warga emas mempunyai keperluan perubatan yang memerlukan kemahiran klinikal, seperti catheter, tube feeding, penjagaan luka, dan suntikan ubat. Kebanyakan keluarga mengupah jururawat secara part-time untuk prosedur spesifik, bukan sepenuh masa.

Jenis Penjaga	Kos Bulanan	Skop Tugas	Sesuai Untuk
Ahli keluarga	Kos peralatan sahaja	Semua keperluan (mengikut kemampuan)	Warga emas aktif dengan keperluan ringan
Pembantu rumah	RM1,500–RM3,500	ADL, memasak, kebersihan	Warga emas yang perlu bantuan harian
Part-time caregiver	RM800–RM1,500	ADL, pemantauan asas	Sokongan separuh hari
Full-time caregiver	RM3,000–RM5,000	ADL, ubat, vital signs	Warga emas semi-dependent
Jururawat	RM4,000–RM7,000	Prosedur perubatan	Pesakit kronik, post-surgery

Berapa Kos Penjagaan di Rumah?

Kos penjagaan warga emas di rumah bergantung kepada tahap penjagaan yang diperlukan. Berikut ialah pecahan kos.

Jaga sendiri (ahli keluarga): Kos utama ialah peralatan. Satu set asas yang merangkumi grab bar, bangku mandi, walker, dan kotak ubat berharga sekitar RM500 hingga RM1,500. Peralatan lebih lengkap termasuk katil laras dan wheelchair boleh mencecah RM5,000 hingga RM10,000.

Part-time help (RM800 hingga RM1,500 sebulan): Sesuai untuk warga emas yang masih boleh menguruskan sebahagian ADL sendiri. Caregiver datang beberapa jam sehari untuk membantu aktiviti yang sukar dilakukan sendirian.

Full-time caregiver (RM3,000 hingga RM5,000 sebulan): Untuk warga emas semi-dependent yang memerlukan pemantauan dan bantuan sepanjang hari. Caregiver tinggal di rumah atau bekerja shift 10 hingga 12 jam.

Nursing care (dari RM36 sejam): Untuk prosedur perubatan spesifik. Kos bergantung kepada bilangan jam diperlukan. Contohnya, jururawat datang 2 jam sehari, 5 hari seminggu, berjumlah sekitar RM1,440 hingga RM2,000 sebulan.

Physiotherapy (dari RM170 sejam): Biasanya 2 hingga 3 sesi seminggu selama tempoh pemulihan. Kos bulanan antara RM1,360 hingga RM2,040 untuk 2 sesi seminggu.

Perbandingan pantas: penjagaan penuh di rumah dengan full-time caregiver berharga RM3,000 hingga RM5,000 sebulan. Pusat jagaan swasta mengenakan RM2,000 hingga RM6,000 sebulan. Kos hampir sama, tetapi di rumah anda mendapat penjagaan satu-untuk-satu. Di pusat jagaan, nisbah caregiver kepada penghuni biasanya 1:8 hingga 1:10. Maklumat lanjut tentang kos penjagaan terdapat di halaman upah jaga orang tua di rumah.

Bantuan Kerajaan untuk Penjagaan di Rumah

Beberapa program kerajaan Malaysia membantu keluarga yang menjaga warga emas di rumah.

Program Khidmat Bantu di Rumah (JKM). Program ini menghantar sukarelawan terlatih atau pekerja sosial ke rumah keluarga B40 yang menjaga warga emas. Perkhidmatan termasuk bantuan ADL, sokongan emosi, dan rujukan kepada perkhidmatan kesihatan. Hubungi pejabat JKM daerah untuk mendaftar.

Bantuan Warga Emas (BWE). JKM memberikan RM500 sebulan kepada warga emas yang layak. Syarat kelayakan: warganegara Malaysia, berumur 60 tahun ke atas, pendapatan isi rumah di bawah paras kelayakan JKM, dan disahkan memerlukan bantuan. Permohonan dibuat melalui pejabat JKM daerah atau portal eKasih.

Peralatan percuma dari JKM. Keluarga B40 boleh memohon peralatan bantuan seperti wheelchair, walker, dan katil laras melalui JKM. Kelulusan bergantung kepada penilaian pegawai kebajikan.

UPWE (Unit Pengurusan Warga Emas). Unit ini beroperasi di bawah pejabat daerah untuk menyelaraskan perkhidmatan warga emas di peringkat tempatan. Mereka boleh membantu menghubungkan keluarga dengan sumber bantuan yang sesuai.

Potongan cukai. Pembayar cukai yang menanggung perbelanjaan perubatan ibu bapa boleh menuntut pelepasan cukai sehingga RM8,000 setahun untuk perbelanjaan perubatan ibu bapa, dan RM1,500 untuk pembelian peralatan sokongan.

Gabungkan beberapa sumber bantuan untuk mengurangkan beban kewangan. BWE (RM500/bulan) sahaja sudah menampung sebahagian besar kos part-time caregiver. Peralatan percuma daripada JKM menjimatkan RM1,000 atau lebih.

Tanda Perlukan Bantuan Profesional

Tidak semua keluarga mampu meneruskan penjagaan di rumah selama-lamanya. Beberapa tanda menunjukkan anda memerlukan bantuan profesional.

Warga emas semakin dependent. Jika orang tua anda semakin memerlukan bantuan untuk lebih banyak ADL, terutamanya apabila mereka tidak lagi boleh ditinggalkan sendirian walaupun untuk tempoh singkat, beban penjagaan mungkin sudah melebihi kemampuan seorang penjaga.

Anda mengalami caregiver burnout. Tanda amaran: anda sering marah tanpa sebab, kualiti tidur merosot teruk, dan kesihatan fizikal anda sendiri terjejas. Anda mula menarik diri daripada kawan dan keluarga. Perasaan ini normal. Ia tanda anda memerlukan bantuan.

Keadaan kesihatan warga emas makin kompleks. Apabila orang tua anda memerlukan prosedur perubatan yang melebihi kemampuan caregiver biasa, seperti pengurusan ventilator, dialisis di rumah, atau penjagaan luka kompleks, jururawat profesional diperlukan.

Keselamatan terjejas. Jika warga emas mula keluar rumah tanpa disedari (terutamanya pesakit demensia), kerap jatuh walaupun persekitaran sudah diubah suai, atau menunjukkan tingkah laku agresif, penjagaan di rumah mungkin tidak lagi mencukupi.

Pertimbangkan pusat jagaan apabila keperluan penjagaan sudah melebihi kapasiti keluarga. Memilih pusat jagaan bukan bermaksud anda gagal. Ia bermaksud anda mahu orang tua anda mendapat penjagaan yang sesuai dengan keperluan mereka. Maklumat lanjut tentang pusat jagaan terdapat di halaman panduan pusat jagaan warga emas.

Soalan Lazim

Bagaimana memulakan penjagaan orang tua di rumah?

Mulakan dengan menilai tahap keupayaan orang tua anda. Senaraikan ADL mana yang mereka masih boleh lakukan sendiri dan mana yang memerlukan bantuan. Kemudian, lakukan home hazard assessment untuk mengenal pasti risiko keselamatan di rumah. Sediakan peralatan asas seperti grab bar di bilik mandi dan walker jika diperlukan. Tentukan siapa yang akan menjadi penjaga utama dan sama ada anda memerlukan bantuan luar. Hubungi JKM daerah untuk mengetahui bantuan yang tersedia.

Apa peralatan asas yang diperlukan?

Peralatan minimum untuk mula ialah grab bar di bilik mandi (RM50 hingga RM200), alas anti-slip (RM20 hingga RM60), dan kotak ubat berlabel (RM20 hingga RM50). Jika warga emas mempunyai masalah mobiliti, tambahkan walker (RM100 hingga RM500) atau wheelchair (RM300 hingga RM3,000). Bagi warga emas yang memerlukan penjagaan di katil, katil laras (RM1,500 hingga RM5,000) dan tilam kalis air (RM80 hingga RM300) diperlukan.

Berapa kos penjagaan warga emas di rumah?

Kos bergantung kepada tahap penjagaan. Jaga sendiri memerlukan kos peralatan sahaja (RM500 hingga RM10,000 bergantung keperluan). Part-time help berharga RM800 hingga RM1,500 sebulan. Full-time caregiver berharga RM3,000 hingga RM5,000 sebulan. Nursing care bermula dari RM36 sejam. Keluarga B40 boleh memohon bantuan peralatan percuma dan BWE daripada JKM untuk mengurangkan kos.

Adakah bantuan kerajaan tersedia?

Ya. Jabatan Kebajikan Masyarakat (JKM) mengendalikan Program Khidmat Bantu di Rumah untuk keluarga B40. Bantuan Warga Emas (BWE) menyediakan RM500 sebulan. JKM juga menyediakan peralatan percuma seperti wheelchair dan walker. Pembayar cukai boleh menuntut pelepasan cukai sehingga RM8,000 untuk perbelanjaan perubatan ibu bapa. Hubungi pejabat JKM daerah anda untuk maklumat lanjut dan permohonan.